کاخ گلستان یکی از آثاری است که به تازگی در یونسکو به ثبت جهانی رسیده است. این کاخ با تمام زیباییهای وصفناپذیرش شاهد حکمرانی سلاطینی بوده که در کمال خودخواهی و با نگاهی از سر کوتهفکری به مردمی نجیب و صبور حکم راندهاند.
اما شاید امروز باید قدردان این حضرات باشیم که برای آسایش دنیای خود بناهای فاخری بهجا گذاشتهاند که حاصل هنر والای هنرمندان این ملک و خون دل صدها و صدها رعیت دلسوخته است. کاخ گلستان یکی از یادگارهای تهران در روزگار حکمرانی سلسله پادشاهی قاجاریه است که به واسطه اتفاقات مهمی که در آن رخ داده، از سایر کاخهای سلطنتی که در شهر تهران قرار دارد شناخته شدهتر و نام آشناتر است.
ناصر نجمی در کتاب «طهران در عهد ناصری» مینویسد که وجه تسمیه کاخ گلستان به دلیل قرار گرفتن و محصورشدن آن در باغ یا گلستانی بوده که پیرامون آن باغچههایی قرار داشته و خیابانهای دراز و مشجری که در کنار آنها درختان چنار و سرو سر به آسمان کشیده بودند.
قدمت این کاخ به زمان سلطنت شاه طهماسب اول صفوی بازمیگردد و از چند کاخ و عمارت جداگانه تشکیل شده که مهمترین آنها در زمان قاجاریه ساخته شده و به عنوان محل سکونت شاهان قاجار مورد استفاده بوده است.
کاخ گلستان مسکن پادشاهانی چون آغا محمدخان قاجار، فتحعلیشاه قاجار، ناصرالدینشاه قاجار و مظفرالدین شاه قاجار بوده و دیگر پادشاهان قاجار و پهلوی بیشتر اوقات در سایر کاخهای واقع در تهران اقامت داشتهاند.
این کاخ را با وجود کاخهای متعدد در آن میتوان به دو بخش اندرونی و بیرونی تقسیم کرد که البته اکنون فقط بخش بیرونی آن باقی مانده؛ چراکه به واسطه تنفری که رضاشاه پهلوی از پادشاهان قاجار داشت، به بهانه از بینبردن مکانی که شاهان قاجار در آن به شهوترانی میپرداختند آنجا را خراب کرد و وزارت دارایی به جای آن ساخته شد.
بخش اندرونی کاخ گلستان
بخش اندرونی کاخ گلستان مکان زندگی همسران صیغهای و دائم پادشاهان قاجار بوده که برخی مواقع تعداد همسران یک پادشاه به بیش از 400 نفر میرسید. بخش اندرونی کاخ گلستان شامل حرمخانه و خوابگاه ناصری بوده که اکنون وزارت دارایی به جای آن قرار دارد.
ناصرالدین شاه قاجار در سال 1301 هجری قمری در سفر مشهد، به ابراهیمخان امینالسلطان دستور داد تا عمارت قدیم اندرونی را خراب کرده و تا زمان بازگشت وی عمارتی بزرگ و نو بنا سازد و حسبالامر، متعاقبا در اندک مدتی طرح اندرونی توسط معماران زبده دربار کشیده و اجرا شد.
ایوان تخت مرمر
ایوان تخت مرمر از بناهای مربوط به دوران سلطنت آغا محمدخان قاجار بوده و مراسم تاجگذاری وی نیز در این مکان برگزار شده است. گفته میشود عمر بعضی قسمتهای تخت مرمر که از بناهای دوره زندیه است از سایر قسمتهای کاخ گلستان قدیمیتر است.
ایوان تخت مرمر محل جلوس فتحعلیشاه قاجار بوده و بیشتر فرمانهای خویش را نیز از این مکان صادر کرده است. او سال 1221 هجری قمری به سنگتراشان معروف اصفهان دستور میدهد از سنگ مرمر زرد یزد تختی بسازند که همیشه وسط ایوان باقی بماند. این تخت از 65 قطعه مرمر بزرگ و کوچک تشکیل شده و توسط میرزا بابای شیرازی نقاشباشی طراحی شده و استاد محمد ابراهیم اصفهانی، سرپرستی حجاری آن را به عهده داشته است.
حوضخانه
عمارت حوضخانه در طبقه همکف تالار عاج قرار دارد و از بناهای دوره ناصرالدین شاه قاجار محسوب میشود و به اتاق تابستانی شهرت داشته که آب قنات شاهی پس از ورود به داخل آبنمای آن به حوضهای حیاط کاخ گلستان میرسیده است.
تالار عاج یا سفرهخانه
این تالار آخرینبار در زمان ناصرالدین شاه شاهد تغییرات ظاهری شد و به محل نگهداری هدایای پادشاهان خارجی اختصاص پیدا کرد و بعدها در دوازدهمین سال سلطنت رضاشاه پهلوی محل ضیافت مهمانان خارجی شد. یک نقاشی آبرنگ که توسط محمودخان ملکالشعرا کشیده شده در کاخ گلستان وجود دارد که نمای خارجی تالار عاج یا سفرهخانه را قبل از بازسازی نشان میدهد.
تالار سلام
این تالار در ضلع شمالی کاخ گلستان قرار دارد و به طور مستقیم زیر نظر ناصرالدین شاه قاجار بنا شده است. وی پس از نخستین سفر خود به اروپا که در سال 1290 هجری صورت گرفت، با دیدن موزهها و گالریهای بزرگ در کشورهای غربی تصمیم گرفت موزهای شبیه موزههای اروپا در ارگ شاهی بنا کند. به همین دلیل نیز عمارت خروجی ارگ را خراب کرد و در سمت شمال غربی و در جوار تالار عاج، بناهایی ساخت که کاخ گلستان جدید نام گرفت که تالار آیینه، سرسرا و اتاق موزه از جمله این بناها هستند و توسط حاج ابوالحسن معمارباشی مشهور به صنیعالملک ساخته شدهاند.
این تالار در زمان سلطنت پهلوی به منظور تشریفات رسمی مورد استفاده قرار داشته و تاجگذاری محمدرضا شاه نیز در این مکان برگزار شده است.
Comments
Post a Comment